Giáo án Lịch sử và Địa lí 4 - Bài 6: Vùng đồng bằng Bắc Bộ. Thiên nhiên vùng đồng bằng Bắc Bộ

 BÀI 6: VÙNG ĐỒNG BẮC BỘ
 THIÊN NHIÊN VÙNG ĐỒNG BẰNG BÁC BỘ
I. YÊU CẦU CẦN ĐẠT
1. Năng lực
a) Năng lực lịch sử và địa lí !
- Xác định được vị trí địa lí của vùng Đồng bằng Bắc Bộ trên bản đồ hoặc lược đồ.
- Nêu được một trong những đặc điểm thiên nhiên của vùng Đồng bằng Bắc Bộ.
¬ Trình bày được một số thuận lợi và khó khăn của địa hình, sông ngòi đối với 
sản xuất và đời sống ở vùng Đồng bằng Bắc Bộ.
 - Đưa ra được một số biện phá bảo vệ thiên nhiên vùng Đồng bằng Bắc Bộ.
b) Năng lực chung
- Giao tiếp hợp tác: Làm việc nhóm, trình bày kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập
- Giải quyết vấn đề một cách sáng tạo: Đề xuất một số biện pháp bảo vệ thiên nhiên ở Đồng 
bằng Bắc Bộ phù hợp khả năng của HS.
 2. Phẩm chất
- Trách nhiệm: Có ý thức bảo vệ môi trường như giữ không khí trong lành; bảo vệ nguồn nước, 
đất, cây xanh...
- Chăm chỉ: Hoàn thành đầy đủ nhiệm vụ học tập và luôn tự giác tìm hiểu khám phá tri thức liên 
quan đến nội dung bài học.
II. ĐỒ DÙNG, PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC
- Bản đồ tự nhiên Việt Nam. Lược đồ hình 1 SGK (phóng to). Tranh ảnh, video clip về thiên 
nhiên vùng Đồng bằng Bắc Bộ (nếu có).
- BGĐT, Máy tính, máy chiếu (nếu có điều kiện).
III. CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHỦ YẾU
A. Khởi động : 1) Mục tiêu . 
- Kết nối kiến thức của HS đã biết với kiến thức mới trong bài.
- Tạo hứng thú và gợi được những hiểu biết cho HS về nét đặc trưng của thiên nhiên vùng Đông 
băng Bắc Bộ.
b) Cách tiền hành
 - Gọi 1- 2 HS đọc bài thơ( GV trình chiếu bài - HS đọc thầm bài thơ.
 thơ ) + Em hãy cho biết những cảnh vật nào được - 1- 2 HS trả lời: Bờ đê, Sông Hồng,buổi 
 nhắc đến trong đoạn thơ? chiều, mùa đông, cây, lá, ruộng, mạ, dòng 
 sông, phù sa.
 + Em có biết “ mạ” là gì không? - 1 HS trả lời: cây lúa còn non, cây lúa khi 
 - GV giới thiệu hình ảnh cây mạ và ruộng lúa vừa được cấy
 mới cấy
 + Từ những cảnh vật được nêu đó em liên - Vài em trả lời
 tưởng đến cảnh vật vùng quê nào? + Vùng quê có con Sông Hồng chảy qua 
 dòng nước đỏ phù sa.
 + Vùng quê có mùa đông thuộc miền Bắc 
 nước ta.
 + Vùng quê có cánh đồng lúa vừa cấy.
 + Vùng đồng bằng
 + Vùng đồng bằng Bắc Bộ
 GV chốt: Các em đã có sự liên tưởng phong 
 phú và tuyệt vời. Những cảnh vật đó rất tiêu 
 biểu cho một vùng miền mà hôm hay chúng 
 ta cùng tìm hiểu: Vùng đồng bằng Bắc Bộ. 
B. Khám phá
B1.Vị trí địa lí
 Hoạt động 1: Tìm hiểu vị trí địa lí của vùng đồng bằng bắc bộ 
a) Mục tiêu: Xác định được vị trí địa lí của vùng Đồng bằng bắc bộ trên bản đồ hoặc lược đồ.
b) Cách tiến hành.
 - Đọc thông tin ( SGK trang 30) kết hợp quan - HS đọc thông tin kết hợp quan sát lược đồ và 
 sát lược đồ hình 1 và chỉ cho bạn cùng bàn chỉ cho bạn cùng bàn.
 từng nội dung sau:
 - Gọi HS trả lời kết hợp ghi bảng: - HS trả lời
 + Ranh giới vùng đồng bằng bắc bộ, chỉ các + Ranh giới vùng đồng bằng bắc bộ: 2 HS lên 
 con sông thuộc vùng này. bảng chỉ ( GV quan sát cách chỉ lược đồ và điều 
 chỉnh HS)
 + Đồng bằng bắc bộ do hệ thống sông nào + song Hồng và hệ thống song Thái Bình
 bồi đắp lên? + ĐBBB có hình dạng gì? + Dạng hình tam giác Đỉnh là Tam Đảo ( Việt 
 Trì) đáy là đường bờ biển.
 + Tiếp giáp: + Tiếp giáp: 
 Phía Bắc và phía tây: .. Phía Bắc và phía tây : Trung du và miền núi 
 Phía nam .. Bắc Bộ
 Phía đông Phía nam: Duyên hải miền Trung.
 Phía đông: Vịnh Bắc Bộ
 - GV chốt: ĐBBB nằm ở phía Bắc nước ta, 
 có dạng hình tam giác, do song Hồng và hệ 
 thống sống Thái Bình bồi đắp lên. Tiếp giáp 
 với vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ, vùng 
 Duyên hải miền Trung và vịnh Bắc Bộ.
 - Quan sát lược đồ tự nhiên em thấy vùng này 
 được biểu thị màu gì? Màu này theo phân 
 tầng địa hình có độ cao thế nào so với mực 
 nước biển? Chúng ta cùng tìm hiểu nội dung 
 thứ 2: Đặc điểm tự nhiên
B.2. Đặc điểm thiên nhiên.
a) Mục tiêu: Trình bày được đặc điểm địa hình , đặc điểm sông ngòi, đặc điểm đất đai; đặc điểm 
khí hậu ở vùng Đồng bằng Bắc Bộ.
b) Cách tiền hành : Sử dụng kĩ thuật dạy học Mảnh ghép 
 - Bước 1: GV chia lớp mỗi dãy bàn thành 3 - HS chọn nhóm về nội dung mình yêu thích 
 nhóm , mỗi nhóm tìm hiểu một nhiệm vụ . Địa hoặc đã có hiểu biết để thảo luận .
 hình, Sông ngòi, Đất đai và khí hậu. Gv chuẩn 
 bị các phiếu bài tập về mỗi nội dung. ( Phiếu 
 bài tập để cuối bài soạn) - HS thảo luận và ghi lại những thắc mắc về 
 -Bước 2: nhóm chuyên gia): HS thảo luận và nội dung mình đang bàn. Có thể tìm trợ giúp 
 ghi nội dung cần tìm hiểu vào phiếu. từ Gv
 - Bước 3: KT mảnh ghép: GV chia mỗi - HS hỏi đáp với bạn về nội dung mình thảo 
 nhóm trên vào 3 nhóm( mỗi nhóm bao gồm 1- luận và giải thích thắc mắc của bạn về nội 
 2 em nhóm 1, 1- 2 em nhóm 2, 1- 2 em nhóm dung mình thảo luận đồng thời tìm hiểu và trả 
 3). HS trình bày các nội dung của nhóm lời câu hỏi của bạn về nội dung mà bạn vừa chuyên gia đã thảo luận và giải đáp thắc mắc tìm hiểu ở nhóm chuyên gia.( Có thể đưa them 
 về nội dung đã thảo luận ở nhóm chuyên gia thắc mắc khác)
 - Bước 4 : Gv tổng kết nội dung và ghi bảng, - Lắng nghe và hỏi thêm nếu còn băn khoăn.
 giải đáp nếu HS còn thắc mắc.
 Phiếu học tập cho phần hoạt động này ( các ban tham khảo)
Nhóm 1: Đặc điểm địa hình. 
Quan sát lược đồ hình 1 kết hợp đọc sách giáo khoa trang 31
- Vùng đồng bằng Bắc Bộ có địa hình: 
- Bề mặt đồng bằng 
+ Phía trong đê : .
+ Phía ngoài đê: ..
+ Tác dụng của đê ở ĐBBB: ..
 - Diện tích của ĐBBB: 
 Nhóm 2: Sông ngòi ở ĐBBB.
 Quan sát hình 1 và kết hợp đọc thông tin SGK trang 32.
- Tìm và chỉ sông Hồng và các nhánh của sông Hồng?
+ Theo em vì sao con song có tên là Sông Hồng: .
- Tìm và chỉ tên hệ thống sống Thái Bình:
+ Em có nhận xét chung gì về sông ngòi ở vùng này:
. Mật độ: .
. Lượng phù sa : .
. Mực nước – Mùa cạn
 - Mùa mưa 
+ Để hạn chế ngập lụt người dân ở ĐBBB đã làm gì : ..
Nhóm 3: Đât đai, khí hậu 
Đọc thông tin và có thể tìm hiểu thêm thông tin:
- Đất đai: 
+ Loại đất chiếm diện tích lớn: ..
+ Ven biển có đất : .? 
- Thế nào là đất phù sa, đất mặn, đất phèn ?
- Khí hậu: .
+ Mùa đông: .
+ Mùa hạ : B.3. Thuận lợi và khó khăn của địa hình, sông ngòi .
a) Mục tiêu: Trình bày được một số thuận lợi và khó khăn của địa hình, sông ngòi
đối với sản xuất và đời sông ở vùng Đồng bằng Bắc Bộ.
b) Cách tiến hành. 
 - Đọc thầm SGK trang 33 mục 3. Thảo luận 
 theo nhóm 4 các câu hỏi.
 - Đại diện 2 – 3 nhóm trả lời 
 + Bằng hiểu biết của em hãy nêu những thuận + Đất đai khá bằng phẳng nên thuận lợi cho 
 lợi về địa hình ở vùng ĐBBB? giao thông và xây dựng nhà ở.
 + Đất đai màu mỡ và khí hậu có mùa đông 
 lạnh thuận lợi cho phát triển nông nghiệp.
 + Nhiều nơi có phong cảnh đẹp thuận lợi cho 
 phát triển du lịch như Tam Đảo, Thung 
 Nham , Tràng An Bái Đính, Động Hương 
 + Bằng hiểu biết của em hãy nêu những khó Tích 
 khăn về địa hình ở vùng ĐBBB? + Vùng trong đê đất dần bị bạc màu.
 + Hệ thống sông ngòi ở ĐBBB có thuận lợi và + Các vùng trũng bị ngập úng vào mùa mưa.
 khó khăn gì đối với đời sống và sản xuất? + Thuận lợi:
 + Nơi em ở có thuộc vùng ĐBBB không? - Cung câp nước cho đời sống và sản xuất.
 - Phát triển giao thông đường thủy.
 + Khó khăn
 - Mùa khô mực nước thấp khó khăn cho giao 
 thông đường thủy và thiếu nước sản xuất.
 - Mùa lũ nước sông dâng cao gây ngập lụt, ảnh 
 - Gv chốt nội dung này. hưởng đến đời sống sinh hoạt của người dân.
B.4. Một số biện pháp bảo vệ thiên nhiên
 Hoạt động 7: Đề xuất một số biện pháp bảo vệ thiên nhiên vùng Đồng bằng Bắc Bộ
a) Mục tiêu: Đưa ra được một số biện pháp bảo vệ thiên nhiên vùng Đông băng
Bắc Bộ.
b) Cách tiến hành.
 - Đọc thầm SGK trang 33, 34 mục 4.
 - HS đọc thầm SGK và trả lời. + Nêu một số biện pháp bảo vệ thiên nhiên ở 
 vùng ĐBBB. - HS trả lời tự do
 + Nơi em ở có thuộc vùng ĐBBB không? 
 Người dân đã làm gì để bảo vệ thiên nhiên?
 + Em đã tham gia hoạt động bảo vệ thiên nhiên 
 nào chưa? Em có dự định gì để góp phần bảo 
 vệ thiên nhiên nơi em sinh sống?
 - Gv lắng nghe và giáo dục 
C. Luyện tập .
a) Mục tiêu: Củng có kiến thức, kĩ năng đã học trong bài.
b) Cách tiền hành
 - Bước 1: GV tổ chức cho HS thảo luận nhóm 4 với 2 câu hỏi sau: ( có thể tổ chức thi 
thuyết trình )
 + Câu 1: Xác định vị trí của Đồng bằng Bắc Bộ, sông Hồng và sông Thái Bình
trên Bản đồ tự nhiên Việt Nam.
 + Câu 2: Lựa chọn đặc điểm địa hình hoặc sông ngòi vùng Đồng băng Băc Bộ
để hoàn thành sơ đồ theo gợi ý ở trang 34 SGK.
 - Bước 2: Đại diện một, hai nhóm trình bày kết quả, các nhóm khác nhận xét; bổ sung câu 
trả lời.
Gợi ý HS trả lời câu 2: Ví dụ chọn sông ngòi:
 + Thuận lợi: Cung cấp nước cho đời sống và sản xuất, là điều kiện đề phát triển
giao thông đường thuỷ,...
 + Khó khăn: Mùa lũ thừa nước, mùa cạn thiếu nước.
 + Biện pháp: Xây dựng các công trình thuỷ lợi, bảo vệ sông khỏi sự ô nhiễm
- Bước 3: GV biểu dương nhóm chỉ bản đồ đúng và nhóm trả lời câu 2 một cách sáng tạo.
D. Vận dụng
a) Mục tiêu: Vận dụng được kiến thức, kĩ năng đã học vào thực tiễn
b) Cách tiền hành .
Bước 1: - GV giao nhiệm vụ từ tiết trước để học sinh lựa chọn và chuẩn bị ở nhà.
 + Nhiệm vụ 1: Dựa vào đặc điểm khí hậu của vùng Đồng bằng Bắc Bộ, theo em, người 
dân nơi đây trồng những loại rau gì vào mùa đông? Vì sao?
 + Nhiệm vụ 2: Địa phương em đã làm gì đề khắc phục tình trạng ô nhiễm nguồn nước và 
đất? - Sản phẩm yêu cầu có thể bằng video, hay trình bày hình ảnh sưu tầm trên giấy khổ lớn 
hoặc thuyết trình trước lớp.
-Bước 2 đại diện nhóm học sinh trình bày kết quả thực hiện nhiệm vụ : các nhóm khác nhận xét 
bổ sung nội dung
-Bước 3 : GV nhận xét biểu dương và chuẩn xác kiến thức theo .