Đề tài Phát huy năng lực phẩm chất của học sinh qua giờ tập đọc

 TRƯỜNG TH TRẦN ĐẠI NGHĨA
 CHUYÊN ĐỀ
 PHÂN MÔN: TẬP ĐỌC LỚP 4
 PHÁT HUY NĂNG LỰC-PHẨM CHẤT CỦA HỌC SINH 
 QUA GIỜ TẬP ĐỌC
 Báo cáo lý thuyết: Lê Xuân Hùng 
 Dạy minh họa : Thạch Thị Hằng 
 Ngày thực hiện : 14 / 10 / 2017
I. LÝ DO MỞ CHUYÊN ĐỀ:
 Môn Tiếng Việt ở trường Tiểu học có nhiệm vụ hình thành năng lực hoạt động 
ngôn ngữ cho HS được thể hiện trong 4 dạng hoạt động, tương ứng là bốn kỹ năng 
nghe, nói, đọc, viết. Đọc là phân môn của chương trình Tiếng Việt bậc Tiểu học. Đây là 
một phân môn có vị trí đặc biệt trong chương trình. Ngoài việc đảm nhiệm việc hình 
thành và phát triển kỹ năng đọc - một kỹ năng hàng đầu của học sinh thì thông qua môn 
học còn giúp các em hình thành, phát triển năng lực và phẩm chất. 
 Tuy nhiên, việc dạy học, bên cạnh những thành công vẫn còn nhiều hạn chế: 
Học sinh còn thụ động trong giờ học, ghi nhớ máy móc, đọc chậm và nhỏ, chưa hợp tác 
tích cực với bạn trong hoạt động nhóm ... Giáo viên còn lúng túng khi vận dụng các 
phương pháp nhằm phát triển năng lực và phẩm chất của học sinh.
 Chuyên đề này mở ra nhằm thay đổi thói quen học tập thụ động, ghi nhớ máy 
móc cho việc học tập của học sinh trở nên lý thú, gắn bó với thực tiễn, để phát huy tính 
tích cực chủ động sáng tạo. Xây dựng những giải pháp giúp giáo viên phát triển năng 
lực học tập của học sinh một cách hiệu quả.
II. MỘT SỐ VẤN ĐỀ CẦN LƯU Ý KHI DẠY TẬP ĐỌC:
 1. Luyện đọc đúng:
 - Luyện phát âm đúng cho học sinh. Trước hết phải giải quyết vấn đề
 “phương ngữ”. Phải luyện cho học sinh đọc đúng, hay trong phạm vi giao tiếp rộng 
hơn phương ngữ hẹp của mình.
* Mỗi giáo viên cần xây dựng được các trường hợp phát âm lệch chuẩn chữ viết của học 
sinh mình đang dạy.
 - Nội dung luyện đọc ở mỗi vùng một khác, giáo viên sẽ lựa chọn những từ ngữ 
cần thiết để luyện cho học sinh lớp mình đang dạy.
 - Bản thân giáo viên cũng phải tự sửa lỗi cho mình (nếu có) rồi xây dựng kế 
hoạch sửa lỗi phát âm cho HS trong các giờ tập đọc.
* Đọc đúng ngữ điệu, ngắt nghỉ giọng: Để đọc đúng ngữ điệu, trước hết cần phải đọc 
đúng chỗ ngắt, nghỉ. Như vậy, khi đọc thấy trên văn bản có dấu hiệu chấm câu phải 
nghỉ hơi. Có thể định hướng cho HS sau dấu chấm phải nghỉ hơi lâu hơn ở chỗ dấu 
phẩy. Sau dấu chấm xuống dòng phải ngừng lâu gấp đôi so với chỗ ngừng sau dấu 
chấm. - Chúng ta đã biết, sự phân chia lời nói được hình thức hóa bằng chỗ ngắt giọng . 
Sự phân chia lời nói nhiều khi không được ghi lại bằng dấu câu. Đây chính là nguyên 
nhân dẫn đến tình trạng học sinh không đọc đúng chỗ ngắt giọng. Các em thường ngắt 
giọng để lấy hơi một cách tùy tiện chứ không tính đến sự liên kết nhau về ngữ nghĩa, về 
từ, cụm từ 
 - Khi đọc thơ, học sinh mắc lỗi ngắt nhịp là do không tính đến nghĩa mà chỉ đọc 
theo áp lực của dòng thơ. Do vậy, trước khi dạy một bài Tập đọc cụ thể, giáo viên cần 
dự tính những chỗ HS hay ngắt sai để xác định điểm cần luyện ngắt giọng.
 2. Đọc đúng ngữ điệu, đọc diễn cảm: 
 - Việc HS nêu được cách đọc diễn cảm là vấn đề không dễ dàng. Đôi khi các em 
cảm nhận được cách đọc nhưng dùng từ ngữ để diễn đạt cách đọc là việc khó. Do vậy , 
khi hướng dẫn học sinh tìm ra cách đọc diễn cảm phù hợp với cảm thụ bài đọc bao 
gồm: giọng đọc (ngữ điệu đọc, cao độ, trường độ), nhấn giọng những từ ngữ biểu cảm 
, giáo viên cần gợi ý bằng cách đưa ra câu hỏi lựa chọn và luôn gắn việc cảm thụ với 
việc cảm thụ cách đọc. Nghĩa là phải giúp HS hiểu tại sao lại đọc như vậy, đọc như thế 
để biểu đạt cảm xúc gì.
 3. Đọc đúng kiểu câu:
 - Thường khi đọc, nhiều HS không chú ý đến dấu câu nên không đọc đúng kiểu 
câu, vì vậy không thể hiện cảm xúc cần có. Thường là đối với câu hỏi đọc hơi cao giọng 
ở cuối câu, khi đọc hết câu kể phải hạ giọng, lên giọng ở câu khiến.
 - Tuy nhiên, cần lưu ý tránh việc GV và HS quá chú ý vào dấu chấm câu và 
cường điệu sự thể hiện này lên đọc quá mạnh, quá yếu, quá cao dẫn đến bài đọc 
không tự nhiên, không phù hợp với cảm xúc.
 - Luyện đọc thành tiếng không dừng lại ở việc đọc đúng mà cần phải đọc đúng 
ngữ điệu. Chúng ta đi vào xem xét từng yếu tố của ngữ điệu để luyện đọc đúng và đọc 
diễn cảm.
 III. CÁC BIỆN PHÁP DẠY HỌC:
 1. Hướng dẫn đọc:
 a. Đọc thành tiếng: Giáo viên có thể hướng dẫn HS đọc thành tiếng bằng các biện 
pháp sau:
 - Đọc mẫu: Việc đọc mẫu ở các lớp dưới thường do GV đảm nhận. Đến lớp 4+5, 
kỹ năng đọc của HS được nâng cao, nhiều em có thể đạt tới trình độ chuẩn trong những 
trường hợp nhất định. Do vậy, tùy từng trường hợp cụ thể, giáo viên có thể chỉ định HS 
khá, giỏi đọc mẫu trước lớp. Giáo viên chỉ nên đọc mẫu toàn bài khi cả lớp đã hoàn 
thành các bước luyện đọc trước khi tìm hiểu bài và chuyển sang bước luyện đọc diễn 
cảm. Các hình thức đọc mẫu gồm: Đọc từ (cụm từ nhằm hướng dẫn cách phát âm đúng, 
sửa cách phát âm sai). Đọc câu (đoạn bài nhằm hướng dẫn cách đọc diễn cảm). Dùng 
lời nói kết hợp chữ viết ký hiệu và đồ dùng dạy học, hướng dẫn học sinh cách ngắt nghỉ 
hơi, tốc độ đọc, giọng đọc.
 - Tổ chức cho học sinh đọc cá nhân.
 b. Đọc thầm:
 - Giao nhiệm vụ để định hướng rõ yêu cầu đọc thầm cho HS (đọc câu nào ,đoạn 
nào, đọc để trả lời câu hỏi hay để ghi nhớ thuộc lòng , đọc để trả lời câu hỏi nào ). - Giới hạn thời gian đọc để tăng tốc độ đọc thầm cho HS, đọc lướt để tìm hiểu từ 
ngữ hay chi tiết, hình ảnh nhất định (2 phút) để hiểu nội dung chính của đoạn, của bài.
 2. Hướng dẫn tìm hiểu bài:
 - Đối với phân môn tập đọc: Bài Tập đọc trong SGK Tiếng Việt 4+5 bao giờ 
cũng có 3 phần : Văn bản tập đọc, giải nghĩa từ mới và câu hỏi tìm hiểu bài. Đối với 
những từ ngữ được chú giải trong SGK, giáo viên không nhất thiết phải yêu cầu HS 
trình bày tất cả những từ ngữ mà có thể chọn một số từ khó để giải thích.
 - Giáo viên có thể chia nhỏ các câu hỏi tìm hiểu bài, sử dụng những từ ngữ gần 
gũi với học sinh lớp mình để hướng dẫn các em tìm hiểu bài, giải thích thêm từ ngữ mà 
học sinh chưa hiểu, nhưng không thay đổi hoặc cắt xén câu chữ của bài đọc, đảo lộn hệ 
thống câu hỏi . GV cũng không được tổ chức hoạt động tìm hiểu bài theo cách chia nhỏ 
cho mỗi em trả lời một câu rồi tổng hợp lại, bởi vì các câu hỏi không đồng dạng với 
nhau mà mỗi câu hỏi đều có một tác dụng riêng, nằm trong một tiến trình hợp lý giúp 
học sinh hiểu nội dung ,ý nghĩa của bài học.
IV. CÁC HOẠT ĐỘNG GIÚP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC- PHẨM CHẤT CỦA 
HỌC SINH: 
 1. Kiểm tra bài cũ
 2. Giới thiệu bài
 3. HS Chia đoạn
 4. Tìm câu dài, nêu cách ngắt nghỉ hơi
 5. Nhận xét bạn
 6. Luyện đọc trong nhóm
 7. Tìm hiểu, trả lời câu hỏi
 8. Nêu giọng đọc
 9. Đọc diễn cảm
 10. Thi đọc
 11. Nêu nội dung bài
 12. Nêu cảm nghĩ, 
V. QUY TRÌNH TIẾT DẠY:
 1. Kiểm tra bài cũ: (5 phút)
 Giáo viên kiểm tra 2-3 em học sinh đọc thành tiếng hoặc đọc thuộc lòng đoạn 
của bài Tập đọc trước đó, giáo viên đặt câu hỏi cho HS trả lời về nội dung đoạn đọc để 
củng cố kỹ năng đọc hiểu (khen những em đọc tốt , nhắc nhở những em đọc còn chậm)
 2. Bài mới: (30 phút)
 a. Giới thiệu bài: (1 phút )
 Cần ngắn gọn, gây hứng thú cho học sinh tiếp xúc với văn bản sẽ đọc.
 Riêng đối với bài Tập đọc đầu tuần thuộc chủ điểm mới, giáo viên giới thiệu 
vài nét chính về chủ điểm sắp học.
 b. Hướng dẫn:
 b.1/ Hoạt động 1: Luyện đọc đúng (11 phút)
 - Gọi 1 em giỏi đọc toàn bài, cả lớp đọc thầm.
 - GV hỏi : Bài chia mấy đoạn? (nếu bài không thể chia đoạn, giáo viên tự ấn 
định đoạn cho HS đọc).
* Đọc vòng 1: Luyện phát âm đúng (không nhận xét) - HS đọc nối tiếp nhau từng đoạn của bài (1-2 lần tùy theo bài dài hay ngắn). 
Trong lúc HS đọc, giáo viên lắng nghe và ghi lại những từ ngữ HS phát âm sai lên bảng 
ở phần luyện đọc đúng. HS lắng nghe bài đọc của bạn phát hiện từ ngữ mà bạn phát 
âm chưa đúng. Sau khi học sinh hoàn thành xong việc đọc nối tiếp, GV cho HS đọc lại 
các từ HS phát âm sai và hướng dẫn lớp luyện đọc (GV lưu ý những tiếng HS đọc hay 
sai, 1 HS đọc mẫu, gọi vài HS đọc sai đọc lại các từ đó, 2 em khác đọc lại).
* Đọc vòng 2: Luyện ngắt nghỉ đúng kết hợp giải nghĩa từ (không nhận xét)
 - Luyện ngắt nghỉ đúng:
 + HS đọc nối tiếp từng đoạn của bài, giáo viên lắng nghe phát hiện những điểm 
sai của HS. Sau khi HS hoàn thành phần đọc nối tiếp, giáo viên nhận xét,lưu ý HS về 
ngắt nghỉ, chọn câu dài, khó về xác định điểm ngắt (đặc biệt ở những câu mà việc ngắt 
nghỉ không dựa vào dấu câu mà ngắt theo cụm từ rõ nghĩa), (HS tìm được câu dài 
trong bài, nêu cách ngắt nghỉ hơi), hướng dẫn cho lớp như sau:
 . Cho HS ghi ký hiệu ngắt vào SGK.
 . GV đọc mẫu, cho vài em đọc lại câu đó.
 (Lưu ý ở vòng 2 nếu vẫn có trường hợp HS phát âm sai thì GV vẫn tiếp tục sửa lỗi 
cho cá nhân HS .Thống nhất: sửa ngay sau phần đọc của HS đó) 
 + Hướng dẫn giải nghĩa từ bao gồm từ ngữ trong phần chú giải, các từ khó hiểu, 
từ trọng tâm, từ chủ đề, GV gắn kết từ cần giải nghĩa với nội dung để nêu câu hỏi cho 
HS giải nghĩa từ, không nên cho HS đọc một lượt tất cả các từ có ở phần chú giải (một 
số từ ngữ cần phải gắn với ngữ cảnh mới giải nghĩa được thì có thể đem xuống phần 
tìm hiểu bài để giải nghĩa). 
*Đọc vòng 3: 
 - HS đọc theo cặp. Sau đó gọi 2,3 cặp đọc để kiểm tra kết quả đọc nhóm (có nhận 
xét).
 - GV đọc mẫu diễn cảm toàn bài (cần định hướng lắng nghe cho HS chú ý về 
giọng đọc, cách nhấn giọng, ngắt nghỉ ).
 b.2/ Hoạt động 2: Tìm hiểu bài (8 phút)
 - GV hướng dẫn HS đọc và trả lời câu hỏi trong SGK theo các hình thức tổ chức 
dạy học thích hợp: đọc cá nhân, đọc thầm, đọc cặp, đọc lướt, đọc theo nhóm. GV sơ kết 
ngắn gọn, nhấn mạnh ý chính và có thể ghi bảng những từ ngữ hình ảnh chi tiết nổi bật 
cần nhớ của đoạn văn, khổ thơ.
 b.3/ Hoạt động 3: Luyện đọc diễn cảm (đối với văn bản nghệ thuật), hoặc 
Luyện đọc lại (đối với văn bản phi nghệ thuật) (10 phút).
 GV hướng dẫn học sinh đọc từng đoạn nối tiếp và tìm hiểu cách đọc bài hay 
(diễn cảm với văn bản nghệ thuật, đúng ngữ điệu với văn bản phi nghệ thuật). Tập 
trung hướng dẫn HS luyện đọc kỹ một đoạn (cá nhân, cặp, nhóm) để sau đó cho HS đọc 
trước lớp. Cụ thể:
 - Gọi học sinh khá, giỏi đọc nối tiếp, lớp nhận xét tìm giọng đọc hay.
 - Giáo viên gợi ý để học sinh:
 + Xác định giọng đọc.
 + Tìm những từ ngữ cần nhấn giọng để biểu đạt cảm xúc của bài.
 + Giáo viên kết luận chung về cách đọc (ví dụ toàn bài đọc với giọng thế nào? 
Cần nhấn giọng ở những từ ngữ nào ). - Luyện đọc đoạn:
 + GV thông kế ý kiến HS để chọn đoạn cần luyện đọc diễn cảm. 
 + Giáo viên giới thiệu đoạn cần luyện đọc đẫ ghi sẵn các kí hiệu ngắt nghỉ (lưu 
ý chỉ ghi ký hiệu ngắt nghỉ ở những điểm không có dấu câu).
 + Yêu cầu HS nhắc lại những từ cần nhấn giọng, giáo viên gạch dưới từ trên 
bảng.
 - Giáo viên đọc mẫu đoạn, 2-3 học sinh đọc lại.
 - Luyện đọc cặp.
 - Thi đọc diễn cảm: Đối với bài Tập đọc có yêu cầu đọc thuộc lòng, sau khi 
hướng dẫn học sinh đọc diễn cảm, giáo viên dành thời gian thích hợp cho học sinh tự 
học (thuộc một đoạn hoặc cả bài). Gọi HS đọc đạt mức yêu cầu tối thiểu, sau đó gọi 
học sinh khá, giỏi đọc ở mức cao hơn.
 3. Củng cố, dặn dò: (5 phút)
 - Học sinh nêu nội dung chính của bài - GV ghi lên bảng, gọi 1 số em nhắc lại.
 - Liên hệ giáo dục HS.
 - Nhận xét tiết học.
 - Dặn dò về yêu cầu luyện tập và chuẩn bị bài sau.
 DUYỆT CỦA BAN GIÁM HIỆU 
 NGƯỜI THỰC HIỆN 
 P.HT
 Phạm Hoàng Giang Lê Xuân Hùng