Giáo án Lịch sử và Địa lí 4 - Bài 1: Làm quen với phương tiện học tập môn Lịch sử và Địa lí

 KẾ HOẠCH BÀI DẠY
 MÔN: LỊCH SỬ VÀ ĐỊA LÍ - LỚP 4
 BÀI 1: LÀM QUEN VỚI PHƯƠNG TIỆN HỌC TẬP 
 MÔN LỊCH SỬ VÀ ĐỊA LÍ (3 tiết)
I. YÊU CẦU CẦN ĐẠT:
1. Năng lực đặc thù: 
- Nhận thức khoa học Lịch sử và Địa lí: đọc được lược đồ, bảng số liệu, biểu đồ, tranh 
 ảnh ở mức đơn giản.
- Tìm hiểu lịch sử và địa lí: từ những nguồn tư liệu, số liệu, lược đồ hoặc bản đồ nêu 
 được nhận xét về đặc điểm và mối quan hệ giữa các đối tượng, hiện tượng địa lí.
- Vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học:
 + Xác định được vị trí của một địa điểm, một phạm vi không gian trên bản đồ.
 + Sử dụng được biểu đồ, số liệu,... để nhận xét về một số hiện tượng địa lí.
2. Năng lực chung:
- Năng lực giao tiếp và hợp tác: Biết cố gắng hoàn thành phần việc mình được phân 
 công và chia sẻ, giúp đỡ thành viên khác cùng hoàn thành việc được phân công.
- Năng lực tự chủ và tự học: Tự làm được những việc của mình ở nhà và ở trường theo 
 sự phân công, hướng dẫn của GV.
3. Phẩm chất.
- Chăm chỉ: thường xuyên hoàn thành nhiệm vụ học tập.
II. ĐỒ DÙNG DẠY HỌC 
 - GV: SGK, SGV, máy tính, máy chiếu, các hình ảnh minh hoạ.
 - HS: SGK.
III. CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
 Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
 1. HĐ Mở đầu:
 *Khởi động:
 - Mục tiêu: Tạo cảm xúc vui tươi, kết nối với chủ đề bài học.
 - Cách tiến hành: - GV gợi mở vấn đề: “Lịch sử và Địa lí là một - HS trả lời. (bản đồ, biểu đồ, bảng số liệu, sơ 
 môn học thú vị. Để học tốt môn này, em cần đồ, tranh ảnh, hiện vật, )
 một số phương tiện học tập hỗ trợ. Hãy kể với 
 các bạn một vài phương tiện học tập mà em 
 biết?” - Cả lớp lắng nghe.
- GV chuyển ý để giới thiệu bài học.
2. Hoạt động hình thành kiến thức mới:
 Hoạt động 1: Hướng dẫn HS tìm hiểu về bản đồ, lược đồ:
- Mục tiêu: Học sinh tìm hiểu về bản đồ, lược đồ.
- Cách tiến hành:
• Bước 1. GV chia lớp thành nhóm 4 và giao - HS chia nhóm theo sự tổ chức của GV. Lắng 
 nhiệm vụ cho các nhóm. nghe nhiệm vụ.
Nhiệm vụ:
 + Các nhóm cùng thảo luận và thực hiện các 
 nhiệm vụ học tập.
 + Quan sát hình 1 và đọc thông tin, em hãy:
 • Kể tên các yếu tố của bản đồ.
 • Nêu nội dung chính được thể hiện trong bản 
 đồ ở hình 1.
 • Xác định trên bản đồ vị trí của Thủ đô Hà 
 Nội.
 + GV tổ chức cho HS quan sát hình 2 và trả 
 lời:
 - Xác định nơi Hai Bà Trưng dựng cờ khởi 
 nghĩa: Hát Môn – nơi có cắm cờ (đọc từ bảng 
 chú giải và xác định trên lược đồ)
 Nêu thời gian Hai Bà Trưng khởi nghĩa: 
 tháng 3 năm 40 (Hai Bà Trưng dựng cờ khởi 
 nghĩa, tiến đánh Cổ Loa và đánh Luy Lâu vào tháng 4 năm 40, quân Tô Định rút chạy về 
 nước).
• Bước 2. GV phát hiệu lên cho các nhóm thực 
 hiện nhiệm vụ.
• Bước 3. GV gọi đại diện nhóm trình bày sản - Các nhóm thực hiện nhiệm vụ.
 phẩm, HS trong lớp nhận xét, góp ý.
 - Đại diện nhóm trình bày sản phẩm, HS trong 
 lớp nhận xét, góp ý.
Bước 4. GV nhận xét, bổ sung và ghi điểm 
những HS làm tốt.
Hoạt động 2: Hướng dẫn HS tìm hiểu về biểu đồ:
- Mục tiêu: Học sinh tìm hiểu về biểu đồ.
- Cách tiến hành:
• Bước 1. GV giao nhiệm vụ như SGK. - HS lắng nghe nhiệm vụ.
 Quan sát hình 3, em hãy cho biết:
 – Các yếu tố của một biểu đồ.
 – Biểu đồ thể hiện nội dung gì về dân số các 
 vùng. – Vùng nào có số dân nhiều nhất, ít nhất. Số - HS thực hiện nhiệm vụ.
 dân các vùng đó là bao nhiêu?
• Bước 2. GV phát hiệu lệnh cho HS thực hiện 
 nhiệm vụ.
 - Đại diện nhóm trình bày. HS trong lớp nhận 
 xét, góp ý. • Bước 3. GV gọi đại diện nhóm trình bày.
• Bước 4. GV nhận xét, bổ sung và ghi điểm 
 những HS làm tốt.
 (Tuần tự các bước với nhiệm vụ 2, 3).
Lưu ý: GV hướng dẫn HS đọc thông tin trên 
biểu đồ như: tên vùng, số liệu,...
GV giới thiệu thêm cho HS về các dạng biểu 
đồ khác nhau như: biểu đồ tròn, biểu đồ kết 
hợp,... 
Một số biểu đồ tham khảo:
3. Hoạt động 3: Hướng dẫn HS tìm hiểu về bảng số liệu.
- Mục tiêu: Học sinh tìm hiểu về bảng số liệu.
- Cách tiến hành:
• Bước 1. GV giao nhiệm vụ như SGK. - HS lắng nghe nhiệm vụ.
Dựa vào bảng số liệu, em hãy cho biết: – Các yếu tố của một bảng số liệu.
– Bảng số liệu thể hiện nội dung gì về các cao 
nguyên ở vùng Tây Nguyên.
- Tên cao nguyên có độ cao trung bình trên 1000 
m.
• Bước 2. GV phát hiệu lệnh cho HS thực hiện - HS thực hiện nhiệm vụ.
 nhiệm vụ.
 - Đại diện nhóm trình bày. HS trong lớp nhận 
 xét, góp ý. • Bước 3. GV gọi HS trong lớp nhận xét, góp 
 ý.
• Bước 4. GV nhận xét, bổ sung và ghi điểm 
 những HS làm tốt. GV giới thiệu thêm bảng 
 số liệu cho HS tham khảo:
4. Hoạt động 4: Hướng dẫn HS tìm hiểu về sơ đồ
- Mục tiêu: Học sinh tìm hiểu về sơ đồ.
- Cách tiến hành:
• Bước 1. GV hướng dẫn hoặc yêu cầu HS - HS lắng nghe nhiệm vụ.
 trình bày về sơ đồ và các bước sử dụng. GV 
 có thể giới thiệu thêm các dạng sơ đồ khác 
 nhau (như sơ đồ khu di tích Đền Hùng trang 
 29, sơ đồ khu di tích Văn hiếu – Quốc Tử 
 Giám trang 54 trong SGK). - HS thực hiện nhiệm vụ. • Bước 2. GV phát hiệu lệnh cho HS thực hiện - HS trả lời, em khác nhận xét. 
 nhiệm vụ. - Tên sơ đồ: Khu di tích thành Cổ Loa.
• Bước 3. Gọi HS trả lời. - Nội dung chính của sơ đồ: các thành phần 
 (di chi; luỹ thành, gò; cồng thành;..) trong 
 Khu di tích thành Cổ Loa.
 Có bao nhiêu cống thành trong sơ đồ: có 9 
 cổng thành trong sơ đồ, trong đó có 3 cổng 
 chưa có tên. GV cũng lưu ý với HS “cửa” – 
 tên dùng để gọi công thành ở miền Bắc. Như 
 cửa Bắc, cửa Nam.
Bước 4. GV nhận xét.
5. Hoạt động 5: Hướng dẫn HS tìm hiểu về tranh ảnh:
- Mục tiêu: Học sinh tìm hiểu về tranh ảnh.
- Cách tiến hành:
• Bước 1. GV hướng dẫn hoặc yêu cầu HS - HS lắng nghe hướng dẫn.
 trình bày về tranh ảnh và các bước sử dụng. 
 GV có thể giới thiệu thêm ví dụ tranh vẽ và 
 ảnh chụp trong sách (như tranh vẽ Nhân dân 
 Gò Công suy tôn Trương Công Định làm 
 “Bình Tây đại nguyên soái” trang 102 trong 
 SGK). - HS thực hiện nhiệm vụ.
• Bước 2. GV phát hiệu lệnh cho HS thực hiện 
 nhiệm vụ. - HS trả lời, em khác nhận xét.
• Bước 3. GV Gọi HS trả lời. (Lưu ý GV để - Nội dung của hình ảnh: Đảo Cô Lin (thuộc 
 HS tự rút ra được suy nghĩ của các em). quần đảo Trường Sa – Việt Nam).
 - Ý nghĩa của hình ảnh: Quần đảo Trường Sa 
 là của Việt Nam, Việt Nam có biển đảo rất 
 đẹp.
Bước 4. GV nhận xét. 6. Hoạt động 6: Hướng dẫn HS tìm hiểu về hiện vật
- Mục tiêu: Học sinh tìm hiểu về hiện vật.
- Cách tiến hành:
• Bước 1. GV hướng dẫn hoặc yêu cầu HS - HS lắng nghe nhiệm vụ.
 trình bày về hiện vật và các bước sử dụng. 
 GV có thế giới thiệu thêm ví dụ về hiện vật 
 trong sách (như Trống đồng Ngọc Lũ (Hà 
 Nam) trang 45, các hiện vật ở Địa đạo Củ - HS thực hiện nhiệm vụ.
 Chi trang 110, 111 trong SGK) - Đại diện nhóm trình bày. HS trong lớp nhận 
• Bước 2. GV phát hiệu lệnh cho HS thực hiện xét, góp ý.
 nhiệm vụ. - Nội dung của hiện vật: Gạch lát nền in nồi 
• Bước 3. GV gọi HS trả lời hình hoa bằng chất liệu đất nung (thời Lý, 
 thế kỉ XI-XIII).
 - Ý nghĩa của hiện vật: Hiện vật cho ta biết 
 về kĩ nghệ đúc gạch thời Lý hay sự phát 
 triển của thủ công nghiệp thời Lý hoặc đơn 
 giản hơn: Thời Lý đã có gạch nung được 
Bước 4. GV nhận xét. trang trí hoa văn.
Củng cố, dặn dò
- GV nhận xét, tóm tắt lại những nội dung chính - Lắng nghe- trả lời.
của bài học. - 2-3 HS nêu lại nội dung chính của bài.
- GV nhận xét, đánh giá sự tham gia của HS - Cá nhân nghe.
trong giờ học, khen ngợi những HS tích cực; 
nhắc nhở, động viên những HS còn chưa tích 
cực, nhút nhát. - Cá nhân nghe, quan sát.
- GV nhắc nhở HS: Về thực hiện.
+ Đọc lại bài học Làm quen với phương tiện học 
tập môn Lịch sử và Địa lí
+ Hoàn thành bài tập phần Vận dụng. + Đọc trước Bài 2 – Địa phương em (tỉnh, thành 
phố trực thuộc Trung ương)
IV. ĐIỀU CHỈNH SAU BÀI DẠY:
..............................................................................................................................
..............................................................................................................................
..............................................................................................................................